Werkend verlangen in een complexe wereld

N.B. Dit jaar pakken we het anders aan bij de TrendRede. Omdat het zulke turbulente tijden zijn, vonden we de oplossing in een artikel per maand. Deze artikelen worden geschreven door 8 verschillende toekomstprofessionals met elk hun eigenkijk op het vakgebied en natuurlijk op de situatie waarin we nu zitten. In december reflecteren we op hun bijdragen.

Het vierde artikel is van de hand van Sicco Maathuis. Sicco gidst, begeleid en coacht mensen naar hun wenselijke toekomstbeeld toe. Als Transitieherder brengt hij richting, bakens en kennis. De wereld verlangt naar richting en leiderschap die de broodnodige veranderingen en transities omarmt. Daarom gaat hij samen met leiders, teams en organisaties op reis. Zowel onder het systeemplafond (Transitie/Transformatiecoach), op de bühne (keynote spreker) sprekend over effectief leiderschap in transitietijd en buiten in de natuur (Wildernisgids).

Simpele antwoorden

De tijd van simpele antwoorden is voorbij. De uitdagingen waar we als samenleving voor staan – klimaatverandering; toenemende ongelijkheid; maatschappelijke polarisatie; angst, depressie onder jongeren (mede door social media); toename aantal conflicthaarden, oorlog, terrorisme – zijn niet lineair. Ze zijn complex, verweven en resistent tegen eenvoudige oplossingen. Toch blijven veel leiders reageren met dezelfde reflexen: versimpelen, controleren, versnellen. Maar wat als die aanpak juist bijdraagt aan het probleem?

Overgang

We bevinden ons in een overgangstijd. Geen tijdperk van optimalisering, maar van fundamentele transformatie. Dit vraagt om een ander soort leiderschap: leiderschap dat niet reduceert maar verdiept.

Leiderschap is geen hiërarchische positie of een bepaalde functie. Iederéen kan een leider zijn. Leiderschap is een kwaliteit. Een kwaliteit waarin iemand richting geeft, verbinding laat ontstaan en zich faciliterend opstelt. Met als doel om je innerlijke drijfveer in dienst te stellen van het ‘wij’. Dat ‘wij’ is vaak een groepje – een team, gelijkgestemden, bedrijf, vrienden, familie, et cetera – in een complex en groter geheel. Dat geheel is een levend systeem.

Organisme

Levende systemen zijn voortdurend in ontwikkeling, altijd in relatie met hun omgeving. Ze zijn adaptief, niet lineair en laten zich niet vangen in spreadsheets of strakke structuren. Succesvolle leiders in transitietijd zien de wereld niet als een machine, maar als een levend systeem. Toch reageren veel organisaties nog steeds vanuit institutionele gewoontepatronen. De reflexen van angst, van controle, van schijnzekerheid. We zitten vast in mentale modellen, in oude culturele mythen over maakbaarheid en hiërarchie.

Het vraagt moed om deze patronen te doorbreken. Om de rugzak van oude overtuigingen af te doen. Maar wie dat durft, opent de weg naar nieuwe vormen van organiseren en samenwerken. Samenwerken waarin niet controle, maar co-evolutie centraal staat.

Vingerafdruk

Elke leider laat een vingerafdruk achter. Zelfs niets doen is een vorm van handelen. Leiders die dit beseffen, durven verantwoordelijkheid te nemen voor hun invloed op het grotere geheel. Niet vanuit schuld, maar vanuit betekenis. We zijn allemaal actoren in een netwerk van actoren. Dus wat jij doet, doet ertoe. Ook als je niets doet.

Verander het gedrag van leiders, en je verandert het systeem. Leiderschap anno nu vraagt om het verbinden van innerlijke purpose mét uiterlijke actie. Niet boven het systeem staan, maar er middenín. Met open ogen, een openhart en de bereidheid om jezelf mee te nemen in de verandering.

Ontfocussen

Juist in een tijd van druk en vele prikkels, is ontfocussen essentieel. Pauze is geen onderbreking van het leven. Het ís leven. Wanneer we vertragen, ontstaat ruimte om te zien wat er werkelijk toe doet. Wat het echt is. Zoek de stilte op. Ga de natuur in: ga wandelen in het bos of in de duinen. Ga mee op een Trail, ver weg van de man-made-wereld of wandel dat extra blokje om. De natuur kan hierin gids zijn: zij nodigt uit tot vertraging, tot stil worden, tot opnieuw leren kijken met je hart.

Dat is geen luxe, maar noodzaak. Complexiteit vraagt om een andere manier van waarnemen: niet met de bril van controle, maar met de ogen van verwondering. Door te ontfocussen ontsluit je nieuwe perspectieven, die anders verborgen blijven achter de drukte van het bekende.

Verwondering

“Wijsheid begint bij verwondering”, zei Socrates al. In een wereld die snel oordeelt, is verwondering een daad van moed. Het vraagt om niet-weten toe te laten. Om de wereld en jezelf opnieuw te leren zien. Zonder filters, zonder oordeel. Dat opent perspectieven.

Wie zich werkelijk verwondert, ontdekt ook de scheuren in het oude verhaal: de scheiding tussen mens en natuur, tussen individu en gemeenschap, tussen ratio en gevoel. Verwondering opent een andere werkelijkheid. Één waarin hoop geen naïviteit is, maar een bewuste keuze voor betekenisvol handelen.

Werkend verlangen

Betekenisvol handelen vanuit verlangen met handen en voeten. Geen droom in de verte, maar iets wat je voedt terwijl je beweegt. Dat is werkend verlangen (1.) Terwijl je werkt, bouwt, leidt. Het is de energie van iemand die niet alleen wil dat het anders wordt, maar ook mee wil doen aan die verandering.

Dit idee komt voort uit het besef dat échte transformatie niet alleen van buitenaf wordt opgelegd, maar van binnenuit ontstaat. Vanuit iets dat geleefd wil worden.

Dieper bewustzijn

Fundamentele verandering begint niet buiten, maar binnen. Pas als we onze eigen vingerafdrukken op de problemen herkennen, ontstaat ruimte voor werkelijke transformatie. Dat vraagt om innerlijke doorbraken. Om het zien van grotere patronen, en je plek daarin.

Vanuit dit werkend verlangen ontstaat het besef dat jouw verlangen ertoe doet voor het grotere ‘wij’. Werkend verlangen kan richting geven aan verandering, mits je bereid bent het werkelijk te leven. Het is geen passieve wens, maar een actieve kracht die je verbindt met je omgeving, met anderen, met het grotere geheel.

Balans

We hebben genoeg van innovatie die vooral op korte termijn voldoening of baten brengt. Echte vooruitgang is regeneratief: ze creëert omstandigheden waarin leven kan gedijen. Dat vraagt om balans. Tussen binnen en buiten, tussen doen en zijn, tussen structuur en spontaniteit. Leiderschap in balans.

Balans is geen vast punt, maar een bewegend midden. Het vraagt om afstemming, om voelen, om af en toe opnieuw kiezen. Succesvolle leiders van deze tijd zijn geen superhelden, maar mensen die de moed hebben om hun eigen pad te bewandelen. Terwijl ze anderen uitnodigen hetzelfde te doen.

Een nieuw verhaal begint bij jou

Het dominante verhaal van maakbaarheid en controle loopt ten einde. We hebben een nieuw verhaal nodig. Een verhaal waarin leiderschap gaat over verbinding, verwondering, verantwoordelijkheid en vertrouwen. Een verhaal waarin jij als leider niet wacht tot de wereld verandert, maar begint bij jezelf.

Want ook al ligt het niet aan jou, het begint toch bij jou.

1. "Werkend verlangen" is een poëtisch en diepgaand begrip dat je kunt zien als tegenhanger van passieve hoop of abstract idealisme. Het betekent:

• Een innerlijke drijfveer die actief aan het werk wordt gezet.

• Verlangen dat richting geeft aan wat je doet, hoe je handelt en wie je wordt.

• Een cocreatieve kracht tussen jou, je omgeving en het grotere geheel.